Bileşik Faiz Nedir? Zamanın Parayı Nasıl Büyüttüğünü Rakamlarla Görün

Yayın editörü: İbrahim Özkök · 22 Ekim 2026 · Kişisel Finans · yaklaşık 5 dk okuma

Albert Einstein'a atfedilen ama gerçekten söyleyip söylemediği şüpheli bir söz vardır: bileşik faiz dünyanın sekizinci harikasıdır. Kimin söylediği bir yana, sözün ardındaki fikir gerçek: zamanla büyüyen para, düz bir çizgide değil, kıvrılarak yükselen bir eğriyle büyür. Bu eğrinin neden öyle olduğunu anlamak, hem birikim hem borç konusunda daha sağlıklı kararlar vermenizi sağlar.

Bu yazıda basit faiz ile bileşik faiz farkını, formülü, 72 kuralını ve pratikte dikkat etmeniz gereken noktaları anlatıyorum. Yazı bilgi vermek içindir, yatırım tavsiyesi değildir.

Basit faiz: her yıl aynı kazanç

Basit faizde kazanç, yalnızca ilk yatırdığınız ana para üzerinden hesaplanır. 10.000 lirayı yıllık %10 basit faizle yatırırsanız her yıl 1.000 lira kazanırsınız. 5 yıl sonra toplam faiz 5.000, toplam para 15.000 lira olur. Doğrusal bir artış: grafikte düz bir çizgi.

Bileşik faiz: faizin faizi

Bileşik faizde ise her dönemin sonunda kazanılan faiz ana paraya eklenir ve bir sonraki dönem faiz bu büyümüş tutar üzerinden hesaplanır. Aynı 10.000 lira, yıllık %10 bileşik faizle şöyle büyür:

Beş yıl sonra fark 1.105 lira. Küçük gibi görünüyor; ama süre uzadıkça fark hızla büyür. 20 yıl sonunda basit faizle 30.000 lira elde ederken bileşik faizle yaklaşık 67.275 lira olur. 30 yılda basit faiz 40.000 lira, bileşik faiz ise yaklaşık 174.494 lira verir. Fark, faizin faiz kazanmaya başlamasından geliyor.

Formül

Gelecek değer = Ana para × (1 + faiz oranı)^{yıl sayısı}

10.000 × (1,10)⁵ = 10.000 × 1,61051 ≈ 16.105. Faiz yılda birden fazla kez ekleniyorsa (aylık, günlük) formül şöyle genişler: Ana para × (1 + r/n)^n×yıl; burada n yıldaki dönem sayısıdır. Aynı nominal oranda daha sık bileşikleme biraz daha yüksek getiri verir. Örneğin yıllık %12 nominal oran, aylık bileşiklemeyle yıllık efektif olarak yaklaşık %12,68'e ulaşır.

72 kuralı: zihinden hızlı tahmin

Paranızın ikiye katlanması için gereken yılı kabaca bulmanın pratik yolu şu: 72'yi yıllık getiri yüzdesine bölün. %6 getiriyle yaklaşık 12 yılda, %9'la yaklaşık 8 yılda, %12'yle yaklaşık 6 yılda iki katına çıkar. Bu bir yaklaşıktır, ancak 6 ile 12 arasındaki oranlarda oldukça yakın sonuç verir. Aynı kuralı enflasyon için de kullanabilirsiniz: yıllık enflasyon %24 ise paranızın alım gücü yaklaşık 3 yılda yarıya iner (72 ÷ 24 = 3).

Zaman, oranın kendisinden önemlidir

Bir karşılaştırma yapalım. Ayşe 25 yaşında başlıyor ve her yıl 10.000 lira yatırıyor, 10 yıl boyunca; sonra durduruyor ve hiç dokunmuyor. Mehmet ise 35 yaşında başlıyor ve her yıl 10.000 lira yatırıyor, 30 yıl boyunca. İkisinin de getirisi yıllık %8 olsun. 65 yaşında Ayşe'nin birikimi yaklaşık 10.000 × [(1,08)¹⁰ − 1] ÷ 0,08 × (1,08)³⁰ hesabıyla yaklaşık 1,46 milyon liraya, Mehmet'inki ise yaklaşık 1,13 milyon liraya ulaşır. Ayşe toplam 100.000 lira yatırırken Mehmet 300.000 lira yatırmıştır. Erken başlamanın gücü burada ortaya çıkıyor.

Bu örnek varsayımsaldır; gerçek hayatta getiri yıldan yıla değişir ve garanti edilmez. Ama genel prensip geçerlidir: süre, birikimin en güçlü bileşenlerinden biridir.

Madalyonun öbür yüzü: borçta bileşik faiz

Bileşik faiz yalnızca birikim için değil, borç için de geçerlidir. Kredi kartı borcunda ödenmeyen bakiye faiz işler ve sonraki dönemde bu faiz de faiz doğurur. Bu yüzden asgari ödemeyle yetinmek borcun uzun yıllar sürmesine neden olabilir. Borcun bileşik büyümesinin etkisini görmek için kredi taksit hesaplama aracımızı kullanabilir, farklı vade ve faiz oranlarını karşılaştırabilirsiniz.

Genel prensip: borcun faizi birikimin getirisinden yüksekse, borcu kapatmak çoğu zaman en iyi "getiri"dir. Çünkü ödemediğiniz faiz, kazanamadığınız bir gelirle aynı etkiyi yapar.

Enflasyonu hesaba katmak

Türkiye gibi yüksek enflasyonlu ekonomilerde nominal faiz oranının kendisi yetmez; reel getiriye bakmak gerekir. Reel getiri = (1 + faiz) ÷ (1 + enflasyon) − 1. Faiz %45, enflasyon %40 ise reel getiri 1,45 ÷ 1,40 − 1 ≈ %3,6'dır. Faiz %45, enflasyon %55 ise reel getiri yaklaşık −%6,5'tir; yani para büyüyor görünür ama alım gücü azalır. Bu hesabı yapmadan "yüzde 45 getirdi" demek yanıltıcı olabilir.

Ayrıca vergi, stopaj ve işlem maliyetleri de net getiriyi etkiler. Her ürünün kuralları farklıdır; ürün şartlarını ve güncel mevzuatı kontrol edin.

Pratik çıkarımlar

• Erken başlayın, küçük başlayın. Düzenli ve küçük bir birikim, geç başlayan büyük bir birikimle yarışabilir.
• Düzenli olun. Ay sonunda kalana değil, maaş yatınca ayırdığınıza güvenin.
• Maliyetlere dikkat edin. Yüksek yönetim ücretleri ve masraflar uzun vadede getirinin ciddi kısmını yer.
• Reel getiriye bakın. Nominal oran, enflasyondan düşükse alım gücü kaybı vardır.
• Yüksek faizli borçtan kaçının. Bileşik faiz, borçlunun değil, alacaklının dostudur.

Kendi tablonuzu nasıl çıkarırsınız?

Bileşik faizi gerçekten hissetmenin en iyi yolu, kendi rakamlarınızla küçük bir tablo yapmaktır. Bir hesap tablosu açın. İlk sütuna yıl numaralarını (0, 1, 2, … 20), ikinci sütuna başlangıç bakiyesini, üçüncü sütuna yıllık yatırdığınız tutarı, dördüncü sütuna ise yıl sonu bakiyesini yazın. Yıl sonu bakiyesi = (başlangıç bakiyesi + yatırım) × (1 + oran). Her satırı bir öncekinin sonucuna bağlayarak aşağı doğru kopyalayın.

Ardından iki farklı senaryoyu yan yana koyun: yıllık %20 getiri ve yıllık %30 getiri gibi. Farkın yıllar içinde nasıl büyüdüğünü göreceksiniz. Ayrıca bir senaryoya enflasyonu ekleyip her yıl bakiyeyi enflasyona bölerek reel değeri ayrı bir sütunda gösterebilirsiniz. Çoğu kişi reel değeri görünce "nominal rakamların yanıltıcı olabileceğini" ilk kez somut olarak fark eder.

Sonuç olarak tablo size bir tahmin sunmaz, bir hissiyat verir: süre ve düzenlilik önemli, oranın küçük farkları uzun vadede büyük etkiler yaratır, enflasyon sessiz bir rakiptir. Hiçbir tablo geleceği garanti etmez; ama bu çerçeveyle düşünmek, "nereye, ne kadar ve ne zaman?" sorularını daha net sormanıza yardımcı olur.

Hızlı özet

• Bileşik faizde faiz de faiz kazanır; süre uzadıkça fark büyür.
• Gelecek değer = ana para × (1 + oran)^yıl.
• 72 kuralı: 72 ÷ yıllık getiri % ≈ paranın ikiye katlanma yılı.
• Erken başlamak, daha çok yatırmaktan çoğu zaman güçlüdür.
• Reel getiriyi (faiz ve enflasyon farkı) hesaplamadan nominal orana güvenmeyin.

Son söz

Bileşik faiz sihir değil, matematiktir; ve en iyi çalıştığı yer uzun vadelerdir. Süre arttıkça eğri yükselir. Kendi rakamlarınızı denemek, kavramı soyut olmaktan çıkarır. Elinizdeki tutarla küçük bir tablo yapmanızı öneririm: bugünkü, 5 yıl, 10 yıl ve 20 yıl sonraki değerler. Gördüğünüz fark, motivasyon için yeterlidir.

Bu yazıdaki örnekler eğitim amaçlıdır, gelecekteki getirileri garanti etmez ve yatırım tavsiyesi değildir.